Źródła historyczne

      Możliwość komentowania Źródła historyczne została wyłączona

Źródłem historycznym nazywamy każdy zachowany przejaw działalności człowieka. Źródłem nie jest więc na przykład kość dinozaura (chyba, że znaleźlibyśmy na niej ślady człowieka, co byłoby prawdziwą rewolucją w nauce :-)). 

Źródła historyczne dzielimy na materialne i niematerialne. Źródła materialne dzielą się z kolei na pisane i niepisane.

Źródłami pisanymi są wszelkiego rodzaju dokumenty i zapiski, a więc na przykład:
– dokumenty urzędowe (akty nadania, umowy, przywileje, zbiory praw)
– kroniki i pamiętniki
– gazety
– tablice pamiątkowe i nagrobne

Historycy bardzo dokładnie badają takie źródła, aby stwierdzić ich przydatność dla poznawania przeszłości. Z jednej strony jakiś niepozorny „świstek” lub prywatny pamiętnik może zawierać informacje zmieniające bieg historii. Z drugiej strony – poważnie wyglądający dokument może być przerobiony lub całkowicie sfałszowany. Badając źródła historycy przeprowadzają tzw. krytykę zewnętrzną (materiał, na którym spisano lub wydrukowano tekst, użyty w nim język, krój pisma itp.), a dopiero potem krytykę wewnętrzną (treść dokumentu).

Źródłami niepisanymi są wszelkie ludzkie wytwory, czyli:
– narzędzia
– broń
– stroje
– obrazy
– ozdoby
– budynki i budowle
– pozostałości ludzkich siedzib (np. grodziska, ślady obozowisk, ruiny domów czy dawny przebieg ulic w miastach)
– pochówki (zawierające często przedmiotu użytkowe z czasów pogrzebu, ale i mówiące wiele o wierzeniach ówczesnych ludzi)

Źródłami niematerialnymi są legendy, pieśni, obrzędy i zwyczaje przechowywane z pokolenia na pokolenie. Oczywiście jest w nich wiele naleciałości późniejszych (szczególnie w legendach, łączących fikcję z rzeczywistością), ale i tak mają one wartość dla historyków.

Przykład: Legenda o Piaście Kołodzieju być może jest zupełnie zmyślona, jeśli chodzi o początki dynastii Piastów, ale dostarcza nam wiadomości o słowiańskim obrzędzie postrzyżyn.

Badaniem źródeł historycznych zajmują się tzw. nauki pomocnicze historii (NPH). Jest ich wiele, najbardziej rozwinięte to:
– chronologia – nauka o sposobach mierzenia czasu, kalendarzach itp.
– paleografia – nauka o rozwoju pisma
– epigrafika – nauka o piśmie utrwalonym w twardym materiale (kamieniu, metalu, drewnie itp.)
– numizmatyka – nauka o środkach płatniczych (przede wszystkim monetach),
– weksylologia – nauka o flagach i sztandarach,
– genealogia – nauka o relacjach rodzinnych, pokrewieństwie i powinowactwie,
– archeologia prawna – nauka o śladach istnienia państwa i prawa (np. obrzędach i strojach urzędowych)
– sfragistyka – nauka o pieczęciach
– dyplomatyka – nauka o dokumentach

Osobną nauką (nie pomocniczą, ale równorzędną do historii) jest archeologia. Archeologia zajmuje się odtwarzaniem przeszłości na podstawie źródeł znajdujących się w ziemi lub w wodzie. Archeolodzy badają wytwory człowieka (np. narzędzia czy ozdoby), ślady jego pobytu (np. grodziska) oraz pochówki.