Dokonania Kazimierza Wielkiego

      Możliwość komentowania Dokonania Kazimierza Wielkiego została wyłączona

Król Kazimierz III jest jedynym władcą w dziejach Polski obdarzonym przydomkiem „Wielki”. Uzasadniają to jego dokonania w zakresie polityki wewnętrznej i zagranicznej.

Kazimierz Wielki odziedziczył po swoim ojcu, Władysławie Łokietku, kraj zjednoczony po rozbiciu dzielnicowym, ale słaby i skłócony z większością sąsiadów. W okresie swego panowania Kazimierz III nie tylko powiększył Polskę ponaddwukrotnie, ale też zakończył lub czasowo załagodził większość konfliktów z innymi państwami.

I. Polityka wewnętrzna

1) System obronny:
– reforma armii: dyscyplina, organizacja chorągwi rodowych (możnowładców) i ziemskich
– budowa 53 zamków i fortyfikacja 27 miast (m.in. „Orle Gniazda” na granicy ze Śląskiem)

2) Urbanizacja i osadnictwo:
– założenie 100 miast i 1000 wsi
– przywileje handlowe dla miast (prawo składu, przymus drogowy)
– napływ cudzoziemców (żydowscy kupcy uciekający z Europy zachodniej przed prześladowaniami, włoscy bankierzy)
– opieka nad Żydami (rozszerzenie statutu kaliskiego z XIII w. na cały kraj)
– fortyfikowanie miast

3) Prawo:
– kodyfikacja prawa (1346-1347 statuty wiślicko-piotrkowskie) – utrwalenie stanów
– sąd najwyższy prawa niemieckiego w Krakowie (niezależność od Magdeburga)

4) Nauka: 1364 założona Akademia Krakowska (2. uniwersytet w środkowej Europie, na wzór Bolonii i Padwy, gł. dla kształcenia prawników, bez wydziału teologii) – obecnie Uniwersytet Jagielloński

Opinie kronikarzy na temat Kazimierza Wielkiego:
– Jan Długosz: „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną”
– Janko z Czarnkowa: „drugi Salomon”

Kazimierz Wielki zmagał się z opozycją możnowładców. Jego decyzje korzystne dla niższych warstw społecznych spowodowały nadanie mu pogardliwego przydomka „król chłopów”. Bunt stłumiono, a jego przywódca, Maćko Borkowic, został skazany na śmierć głodową.

II. Polityka zagraniczna
Zakończenie (w większości pokojowe) sporów z sąsiadami, dwukrotne powiększenie kraju:
– Czechy: 1335 umowa wyszehradzka (odkupienie od Jana Luksemburskiego prawa do tytułu „króla polskiego” za 20.000 kop groszy praskich, z jednoczesną rezygnacją z praw do Śląska)
– Krzyżacy: 1343 pokój kaliski (odzyskanie Kujaw i ziemi dobrzyńskiej, potwierdzenie praw do Pomorza Gdańskiego, choć zostawionego w zarządzie krzyżackim jako „wieczysta jałmużna”)
– podporządkowanie Mazowsza (doprowadzenie do hołdu tamtejszych książąt, przeforsowanie własnego kandydata na biskupa płockiego)
– przyłączenie Rusi Halicko-Włodzimierskiej 1340-1366
– umowa sukcesyjna z Węgrami na wypadek bezpotomnej śmierci (Ludwik Andegaweński)

Ukoronowaniem polityki zagranicznej Kazimierza był zjazd monarchów europejskich w Krakowie (1364) z ucztą u Mikołaja Wierzynka. Był tam obecny m.in. cesarz, ale to polski król zasiadał na honorowym miejscu.

Zmiany w Królestwie Polskim po przyłączeniu ziem ruskich

Po przyłączeniu Rusi Halicko-Włodzimierskiej (1340-1366) na terytorium Królestwa Polskiego znaleźli się prawosławni Rusini i Ormianie. Była to nowa sytuacja, ponieważ do tej pory wszyscy mieszkańcy Polski (poza Żydami) byli ludźmi jednej wiary i języka.

Zmiany religijne:
– swoboda wyznania i języka dla prawosławnych i Ormian – tolerancja religijna i etniczna
– sieć parafii łacińskich (katolickich) na Rusi – współistnienie wyznań
Było to początkiem polskiej tradycji jednego państwa wielu kultur (trwającej aż do 1945 r.).

Zmiany społeczne:
– rozwój handlu – nowe szlaki między Bałtykiem i Morzem Czarnym
– rozwój Lwowa (przeniesienie stolicy Rusi z Halicza, nadanie praw miejskich, sprowadzenie mieszczan z Krakowa, Śląska i Niemiec)
– lokacje nowych miejscowości na prawie niemieckim
– samorząd i odrębne sądy dla Ormian

Przyłączenie ziem ruskich (zagrożonych przez Litwę i Tatarów) oznaczało przeniesienie polskiej polityki zagranicznej na wschód – Polska stawała się lokalnym liderem Europy środkowo-wschodniej.

Śmierć Kazimierza Wielkiego to koniec panowania w Polsce dynastii Piastów. Zgodnie z umową z Węgrami polskim królem został Ludwik Andegaweński, zwany w Polsce Ludwikiem Węgierskim.

[podstawa programowa gimnazjum: 14.5, 14.6]