Relacje polsko-krzyżackie w czasach Piastów i Jagiellonów (1226-1525)

      Możliwość komentowania Relacje polsko-krzyżackie w czasach Piastów i Jagiellonów (1226-1525) została wyłączona

W okresie rozbicia dzielnicowego sąsiadem Polski stało się państwo Zakonu Krzyżackiego. Pierwsze 100 lat było względnie pokojowe, ale przez kolejne dwa wieki sąsiedztwo z Zakonem był jednym z głównych problemów Polski.

Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (tzw. Krzyżacy) – zakon rycerski utworzony w Palestynie w okresie krucjat do ochrony pielgrzymów niemieckojęzycznych. Po wyparciu krzyżowców z Ziemi Świętej Krzyżacy chcieli założyć swoją siedzibę na Węgrzech, ale szybko zostali stamtąd wygnani.

Sprowadzenie Krzyżaków do Polski
1226 książę Konrad Mazowiecki zaprosił ich dla obrony Mazowsza przed napadami Prusów:
– książę wskazał Krzyżakom siedzibę w ziemi chełmińskiej
– Krzyżacy sfałszowali dokument (tak, by dawał im własność zajmowanych ziem pruskich) i uzyskali jego potwierdzenie przez cesarza
– na podbitych ziemiach pruskich utworzono dobrze zorganizowane państwo zakonne – sieć komturii, po zajęciu Pomorza Gdańskiego stolica Marienburg (Malbork)
– Krzyżacy przejęli ziemię dobrzyńską należącą do wchłoniętego przez nich zakonu rycerskiego Braci Dobrzyńskich
– do końca XIII w. relacje polsko-krzyżackie były w większości pokojowe

Konflikt o Pomorze Gdańskie
1308 Krzyżacy zajęli Pomorze Gdańskie (wykorzystując konflikt Władysława Łokietka z Brandenburczykami)
– po koronacji Władysława Łokietka wzmożenie konfliktu (ataki krzyżackie powstrzymane po skutecznym oporze Polaków w bitwie pod Płowcami w 1331 r.)
– odwołanie Polski do sądu papieskiego: korzystne dla Polski wyroki z Inowrocławia i Brześcia Kujawskiego nie uznane przez Zakon (apelacja odwlekała rozstrzygnięcie)
– 1343 pokój kaliski między Krzyżakami a Kazimierzem Wielkim (Polska odzyskała Kujawy i ziemię dobrzyńską, zaś Pomorze Gdańskie zachowane w rękach Krzyżaków jako „wieczysta jałmużna”) – przerwanie konfliktu za cenę utraty Pomorza Gdańskiego, ale i potwierdzenie polskich praw na przyszłość

Wielka wojna z Zakonem Krzyżackim (1409-1411)
Geneza: konflikt Zakonu z Polską o ziemię dobrzyńską i Drezdenko, a z Litwą o Żmudź
Przebieg:
– atak krzyżacki, przeprawa wojsk polsko-litewskich przez Wisłę pod Czerwińskiem
– 15 VII 1410 bitwa pod Grunwaldem (wojska polsko-litewskie króla Władysława Jagiełły i księcia Witolda przeciw Krzyżakom Ulricha von Jungingena wspartym przez rycerstwo zachodnioeuropejskie); klęska Krzyżaków, śmierć wielkiego mistrza
– opóźnienie pościgu przez Władysława Jagiełłę uniemożliwiło ostateczne pokonanie Zakonu
Skutki: 1411 pierwszy pokój toruński (niewielkie nabytki po wielkim zwycięstwie: odzyskanie ziemi dobrzyńskiej przez Polskę, a Żmudzi przez Litwę ale tylko na czas życia Witolda)

Wojna trzynastoletnia (1454-1466)
Geneza: spór o Pomorze Gdańskie (1454 inkorporacja Prus do Polski przez Kazimierza Jagiellończyka na prośbę Związku Pruskiego z Janem Bażyńskim na czele)
Przebieg:
– początkowe sukcesy Krzyżaków (niesprawność polskiego pospolitego ruszenia)
– ostatecznie zwycięstwo Polski dzięki armii zaciężnej Piotra Dunina (częściowo za pieniądze miast i rycerstwa Prus) i flocie gdańskiej (bitwa na Zalewie Wiślanym)
Skutki: 1466 drugi pokój toruński (podział Prus: Pomorze Gdańskie z Malborkiem do Polski jako Prusy Królewskie, reszta ze stolicą w Królewcu jako Prusy Zakonne)

Hołd pruski w Krakowie (1525)
– ostatni wielki mistrz Krzyżaków Albrecht Hohenzollern lennikiem Zygmunta Starego
– sekularyzacja Prus (zamiast państwa zakonnego – świeckie Prusy Książęce)
– Albrecht przeszedł na luteranizm (Prusy pierwszym państwem protestanckim na świecie, choć pod opieką polskiego króla – katolika)

Hołd pruski kończył trwające prawie 300 lat sąsiedztwo polsko-krzyżackie i rozwiązywał problemy Polski z Krzyżakami.

[podstawa programowa gimnazjum: 14.3, 15.2]