Rozwój uprawnień stanu szlacheckiego

      Możliwość komentowania Rozwój uprawnień stanu szlacheckiego została wyłączona

W XIV-XV w. królowie polscy w zamian za ustępstwa stanu rycerskiego nadawali mu kolejne przywileje, ograniczające władzę króla i zwiększające uprawnienia szlachty kosztem mieszczan i chłopów.

1374 – przywilej koszycki
– okoliczności: król Ludwik Węgierski, w zamian za zgodę rycerstwa na koronację córki
– najważniejsze postanowienia: ograniczenie podatków rycerstwa do poradlnego (2 grosze od łana), zakaz nowych podatków bez zgody rycerstwa, nadawanie urzędów tylko Polakom, pokrycie przez króla kosztów służby wojskowej za granicą i wykupy z niewoli

1422 – przywilej czerwiński
– okoliczności: król Władysław Jagiełło, w zamian za zgodę rycerstwa na wojnę z Krzyżakami
– najważniejsze postanowienia: nietykalność majątków rycerskich, zakaz łączenia urzędu starosty i sędziego

1423 – przywilej warcki
– okoliczności: król Władysław Jagiełło, ograniczenie praw mieszczan i chłopów
– najważniejsze postanowienia: wprowadzenie taks wojewodzińskich (urzędowych cen na artykuły sprzedawane w miastach), prawo rycerstwa do rugowania krnąbrnych sołtysów, ograniczenie wychodźstwa chłopów ze wsi

1430-33 – przywilej jedlneńsko-krakowski
– okoliczności: król Władysław Jagiełło, w zamian za zgodę rycerstwa na koronację syna
– najważniejsze postanowienia: nietykalność osobista szlachty (”neminem captivabimus” – ”nikogo nie uwięzimy (bez wyroku sądu”), prałatury tylko dla synów rycerskich

1454 – przywilej cerekwicko-nieszawski
okoliczności: król Kazimierz Jagiellończyk, w zamian za zgodę rycerstwa na wojnę z Krzyżakami
najważniejsze postanowienia: zakaz ustanawiania nowych praw i zwoływania pospolitego ruszenia bez zgody sejmików

1496 – przywilej piotrkowski
– okoliczności: król Jan Olbracht, w zamian za zgodę rycerstwa na wojnę z Mołdawią
– najważniejsze postanowienia: ograniczenie praw mieszczan i chłopów (urzędy i prawo posiadania ziemi tylko dla szlachty, zwolnienie szlachty z ceł)

Ostateczne ukształtowanie ustroju demokracji szlacheckiej:
– 1493 Piotrków – ukształtowanie sejmu walnego (stany sejmujące: król, senat, izba poselska)
1505 Radom – konstytucja ”Nihil novi” (”nic nowego” – zakaz zmian w państwie bez zgody sejmu)

[podstawa programowa gimnazjum – 15.3]