Napoleon a Polska: Legiony Polskie we Włoszech i Księstwo Warszawskie

      Możliwość komentowania Napoleon a Polska: Legiony Polskie we Włoszech i Księstwo Warszawskie została wyłączona

W Napoleonie Bonaparte wielu Polaków widziało szansę na odzyskanie niepodległości. Sam Napoleon również wykorzystywał ambicje Polaków do realizacji swych celów.

Legiony Polskie we Włoszech

Okoliczności utworzenia: liczna emigracja polska po insurekcji kościuszkowskiej we Francji, wojna francusko-austriacka

1797 utworzenie „Legionów Polskich we Włoszech”:
– miejsce – Lombardia (zależna od Francji)
– dowódca – gen. Jan Henryk Dąbrowski
– francuskie mundury z polskimi elementami, język polski
Józef Wybicki napisał „Pieśń Legionów Polskich we Włoszech” (dziś „Mazurek Dąbrowskiego”)

Po zawarciu pokoju francusko-austriackiego w Lunéville zbędne Legiony wysłano na San Domingo do tłumienia powstania niewolników (wrócili nieliczni).

Księstwo Warszawskie

Okoliczności utworzenia:
– zajęcie Prus (a więc i zaboru pruskiego) przez Napoleona
– VII 1807 traktat w Tylży z carem Rosji – zgoda na utworzenie namiastki państwowości, ale bez nazwy „Polska” i rangi królestwa)

Terytorium:
– ziemie II i III zaboru pruskiego (Wielkopolska i Mazowsze) oraz Bydgoszcz i Toruń – 1/7 przedrozbiorowej Rzeczypospolitej
– 1809 przyłączono ziemie III zaboru austriackiego (Galicja z Krakowem)
(Gdańsk pozostał poza księstwem jako wolne miasto)

Ustrój Księstwa Warszawskiego:
– konstytucja nadana 22 VII 1907 r. przez Napoleona
– formalna równość obywateli wobec prawa; zniesienie poddaństwa chłopów, ale w praktyce większe uzależnienie ekonomiczne od panów („kajdany zdjęte z nóg, ale razem z butami”)
– wolność osobista, wolność wyznania
– unia personalna z Saksonią (książę warszawski – król Fryderyk August z dyn. Wettynów)
– francuskie wzory ustrojowe (Kodeks Napoleona, podział na departamenty)
– język polski w urzędach i polskie szkoły (kontynuacja reform KEN)
– własna armia, ale pod francuskim zwierzchnictwem – na czele książę Józef Poniatowski (marszałek Francji)
– brak osobnej polityki zagranicznej (prowadził ją król saski, zależny od Francji)

Mimo nazwy i uzależnienia od Francji Księstwo Warszawskie było namiastką państwa polskiego, kontynuującą niektóre reformy przedrozbiorowe (np. w szkolnictwie).

Księstwo obciążono utrzymaniem wojsk francuskich i ogromnym długiem na rzecz Francji („bajońskie sumy”).

Koniec istnienia Księstwa: 1812 okupacja rosyjska, 1815 formalna likwidacja (kongres wiedeński)

Polityka Napoleona wobec Polski:
– powołanie pierwszej po rozbiorach polskiej formacji (Legiony Polskie we Włoszech)
– mianowanie Polaków na wysokie stanowiska (gen. Dąbrowski, książę Poniatowski)
– nieuwzględnianie kwestii polskiej w polityce międzynarodowej Napoleona: pokoje z Austrią (1797 Campo Formio, 1801 Lünneville) pomijały Polskę w ogóle, a pokój z Rosją w Tylży 1807 tworzył tylko księstwo i to „warszawskie”, a nie „polskie”
– haniebne zadanie stłumienia powstania przeciw niewolnictwu na San Domingo
– wykorzystywanie ambicji i dawanie mglistych obietnic (1806 wzywanie Polaków do walki słowami „Obaczę, jeżeli [czy] Polacy godni są być narodem”)
– eksploatacja Księstwa Warszawskiego (obciążenie długiem i utrzymaniem armii)
– wyprawa na Moskwę 1812 nazwana „drugą wojną polską” (ale armia już z poboru)

Postawa Polaków wobec Napoleona:
– już w 1797 uważany za zbawcę (jedyny cudzoziemiec w „Pieśni Legionów…”)
– wdzięczność za możliwość walki z zaborcami (i to w polskich formacjach zbrojnych)
– mimo wcześniejszych nielojalności Napoleona Polacy wstępowali ochotniczo do jego armii
– po upadku Napoleona – jeszcze długo spotykany był bonapartyzm (postawa uwielbienia dla cesarza)
Ślady pozytywnego stosunku Polaków do Napoleona w literaturze: wkroczenie armii polskiej w końcowych scenach „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza, postać Ignacego Rzeckiego w „Lalce” Bolesława Prusa.

Symbolem poświęcenia Polaków w czasach napoleońskich był w wielu polskich XIX-wiecznych domach obraz przedstawiający księcia Józefa Poniatowskiego ginącego w nurtach Elstery w bitwie pod Lipskiem.

[podstawa programowa gimnazjum – 29.2, 29.3]