Okres napoleoński

      Możliwość komentowania Okres napoleoński została wyłączona

Hegemonia Napoleona w Europie trwała zaledwie kilkanaście lat, a jednak spowodowała na kontynencie trwałe zmiany – zarówno w sferze polityki, jak i życia społecznego i kulturalnego.

Napoleon Bonaparte – ur. 1769 w Ajaccio na Korsyce, zm. 1821 na Wyspie Świętej Heleny. Z wykształcenia oficer wojska. Zwany „małym kapralem”, jednak wbrew antynapoleońskiej propagandzie nie wiązało się to z jego wzrostem – w rzeczywistości na tamte czasy przeciętnym – ale było przyjaznym przezwiskiem nadanym mu przez podległych żołnierzy. 

Rządy Napoleona we Francji

W 1799 r. w wyniku kolejnego przewrotu w rewolucyjnej Francji gen. Napoleon Bonaparte objął władzę dyktatorską jako „pierwszy konsul”:
– zakończenie rewolucji (amnestia dla rojalistów, co umożliwiło im powrót z emigracji)
– normalizacja stosunków z Kościołem katolickim (konkordat: potwierdzenie dokonanych konfiskat, ale pensje państwowe dla biskupów i religia w szkołach)
– bezpłatna i obowiązkowa oświata publiczna dla wszystkich dzieci
– usprawnienie państwa (podział na departamenty i merostwa, walka z przestępczością)
– 1804 Kodeks Cywilny Napoleona (wolność osobista, równość wobec prawa, nietykalność własności, świeckie małżeństwa)
– reformy skarbowe (akcyza od soli, tytoniu i alkoholi, sprzedaż Luizjany na rzecz USA)

1804 – koronacja Napoleona na „cesarza Francuzów” (koronował się sam, wyjmując koronę z rąk papieża i wkładając ją sobie na głowę)

Wojny napoleońskie

W latach 1800-1812 Napoleon podporządkował sobie większość Europy:
– likwidacja niem. Cesarstwa Rzymskiego (1805 pokój w Preszburgu – marginalizacja Austrii, utworzenie z krajów niemieckojęzycznych Związku Reńskiego)
– radykalna zmiana dotychczasowych stosunków politycznych (np. 14 X 1806 złamanie potęgi Prus pod Jeną i Auerstadt)
– 1809 pokój w Schönbrunn – koniec mocarstwowej roli Austrii, szczyt potęgi Francji
– utworzenie nowych państw (m.in. Konfederacja Szwajcarska, Księstwo Warszawskie)
– polityka dynastyczna (Napoleon królem Włoch, bracia królami Hiszpanii i Neapolu, marszałek Bernadotte królem Szwecji i Norwegii)
– polityka narodowościowa – wykorzystanie ambicji narodów przeciw innym (np. Polacy wykorzystani do pokonania Hiszpanów pod Somosierrą i tubylców na San Domingo)

(Przeciwko Francji i Napoleonowi zawiązywało się kolejno kilka koalicji państw europejskich. We wszystkich z nich uczestniczyła Wielka Brytania, a w większości także Austria i Rosja. Koalicje antyfrancuskie są numerowane od I do VII, choć dopiero w czasie wojny z drugą z nich Napoleon doszedł do władzy we Francji.)

Wyjątek od podboju całej Europy – Wielka Brytania:
– 1805 bitwa pod Trafalgarem (flota adm. Horatio Nelsona pokonała flotę francuską)
– od 1806 blokada kontynentalna (zakaz handlu państw europejskich z Wielką Brytanią; rujnowało to gospodarkę brytyjską, ale i pozostałych państw, w tym samej Francji)

Skutki napoleońskiej dominacji w Europie:
– upowszechnienie francuskich idei rewolucyjnych i wzrost świadomości narodowej
– upowszechnianie francuskich wzorców ustrojowych (Kodeks Cywilny Napoleona” – wolność osobista i równość wobec prawa bez względu na stan, świeckie małżeństwa)
– w związku z wyprawą wojskową do Egiptu – rozwój egiptologii (Jean-François Champollion odczytał hieroglify badając „kamień z Rosetty”)
– upowszechnienie francuskiej kultury (styl Empire – klasycyzm z motywami egipskimi i pochwałą Napoleona, moda damska podkreślająca wdzięk i kobiecość)

Konflikt z Rosją i upadek Napoleona

Geneza:
– osadzenie marsz. Bernadotte na tronie szwedzkim naruszało interesy Rosji na Bałtyku
– blokada kontynentalna uniemożliwiała handel rosyjskim zbożem z Wielką Brytanią

1812 wyprawa Napoleona na Moskwę (międzynarodowa Wielka Armia – 600 tys. ludzi)

Z powodu taktyki rosyjskiej (wycofywanie się i unikanie bitew poza nierozstrzygniętą bitwą pod Borodino) oraz nastania zimy Napoleon, mimo zajęcia Moskwy, musiał się wycofać. Wielką Armię zdziesiątkował głód, mróz i nieustanne ataki kozackie (zostało kilkadziesiąt tysięcy żołnierzy niezdolnych do walki). Rosja zajęła Księstwo Warszawskie, a potem wkroczyła do Paryża.

X 1813 – „bitwa narodów” pod Lipskiem (klęska Napoleona, osadzenie go na Elbie)
Po ostatniej próbie powrotu Napoleona do władzy („100 dni”) został on ostatecznie pokonany przez wojska koalicji w bitwie pod Waterloo (18 VI 1815) i zesłany na Wyspę św. Heleny.

Zmiany dynastyczne i graniczne zostały w większości anulowane przez kongres wiedeński (wyjątki: Cesarstwo Rzymskie w starej postaci pozostało zlikwidowane, a dynastia Bernadotte do dziś panuje w Szwecji). Niektóre instytucje z okresu konsulatu istnieją we Francji do dziś.

[podstawa programowa gimnazjum – 29.1]