Wojna secesyjna (1861-1865)

      Możliwość komentowania Wojna secesyjna (1861-1865) została wyłączona

Na tle sporu o uprawnienia władz stanowych i federalnych do rozstrzygania kwestii niewolnictwa w USA wybuchła wojna domowa między stanami południowymi i północnymi.

Geneza:
– różnice ekonomiczne (Południe – rolnictwo, plantacje bawełny, niewolnicy; Północ – fabryki, wykwalifikowani robotnicy)
– różnice społeczne (Południe – tradycyjne wartości i struktura społeczna; Północ – idee liberalne, napływ imigrantów z Europy)
– różnice polityczne (republikanie – zwolennicy silnego rządu federalnego, poparcie na Północy; demokraci – zwolennicy dużej niezależności stanów, poparcie na Południu)
– spór abolicjonistów (przeciwników niewolnictwa) i zwolenników jego utrzymania
– spór prawny o uprawnienia terytoriów nowo przyłączanych do USA (czy mogą samodzielnie wprowadzać niewolnictwo)

Istotą sporu nie było więc samo niewolnictwo, ale jedność Unii i kompetencje jej rządu.
Pretekstem do secesji (odłączenia) Południa był wybór republikanina Abrahama Lincolna na prezydenta USA.

1861 – secesja stanu Karolina Południowa (powstały Skonfederowane Stany Ameryki: 13 stanów południowych, stolica Richmond w stanie Wirginia, prezydent Jefferson Davies)

Przebieg:
– początek – atak Konfederacji na wojska Unii (Północy) w Fort Sumter (12 IV 1861)
– początkowe sukcesy Konfederacji (z Południa pochodziła większość oficerów USA, a służba wojskowa była tam tradycją – na Północy mniej sprawna armia z poboru)
– „taktyka spalonej ziemi” armii Północy gen. Granta
– 22 IX 1862 Proklamacja Emancypacji prez. Lincolna (odgórne uwolnienie niewolników w stanach południowych) – masowe ucieczki niewolników z Południa na Północ
– VII 1863 bitwa pod Gettysburgiem (170 tys. żołnierzy obu stron, 7 tys. ofiar) – największa bitwa wojny secesyjnej; ostateczna utrata przewagi przez Konfederację
– 14 IV 1865 zamach na Abrahama Lincolna – śmierć prezydenta
– VI 1865 zwycięstwo Unii nad Konfederacją

Skutki:
– 600 tys. ofiar po obu stronach
– zniszczenie kraju (naprawione później dzięki szybkiemu rozwojowi przemysłu)
– formalne zniesienie niewolnictwa wprowadzone do konstytucji USA (uwolnienie 4 mln czarnoskórych niewolników)
– długotrwały spór o prawa polityczne czarnoskórych (formalnie zakaz ograniczania praw wyborczych, ale aż do połowy XX wieku obowiązywały rozmaite formy segregacji rasowej, np. w transporcie publicznym i szkolnictwie)
– zmniejszenie znaczenia Południa i samodzielności stanów na rzecz władz federalnych

[podstawa programowa gimnazjum – 32.1]