Category Archives: Nowożytność

Insurekcja kościuszkowska (1794)

Ostatnią próbą ratowania niepodległości Polski w XVIII wieku było powstanie dowodzone przez Tadeusza Kościuszkę. Poza szlachtą zaangażowało ono szersze warstwy społeczne: chłopów, mieszczan i Żydów.

Wojny polsko-szwedzkie w XVII wieku

Tłem konfliktu polsko-szwedzkiego było dążenie Szwecji do dominacji nad Bałtykiem i pretensje Wazów do korony szwedzkiej. Wojny te wyniszczyły Rzeczpospolitą; „potop” bywa porównywany w skutkach do II wojny światowej.

Barok

Po okresie renesansu w kulturze europejskiej nastał barok.  Dominował on w sztuce od końca XVI wieku do początków wieku XVIII. Nazwa prawdopodobnie pochodzi od portugalskiego słowa oznaczającego niekształtną perłę.

Wojny polsko-tureckie w XVII wieku

W XVII wieku Rzeczpospolita bywała nazywana „przedmurzem chrześcijaństwa” z racji graniczenia z islamskim imperium Osmanów. Napór turecki zagrażał nie tylko Polsce, ale całej Europie.

Wojny polsko-rosyjskie w XVII wieku

Pierwszym etapem konfliktu polsko-rosyjskiego w XVII wieku były dymitriady, polskie interwencje zbrojne w Rosji ogarniętej chaosem po śmierci Iwana IV Groźnego. Drugim etapem była wojna o Ukrainę, zakończona jej podziałem.

Złoty wiek Polski

W XVI wieku, za panowania ostatnich Jagiellonów, Polska stała się jednym z największych państw europejskich. W polityce zagranicznej, kulturze i gospodarce nastąpił nasz „złoty wiek”.

Skutki wojen Rzeczypospolitej w XVII wieku

Mimo kilku spektakularnych zwycięstw wojny XVII wieku miały dla Rzeczypospolitej katastrofalne skutki polityczne i społeczno-gospodarcze. W dalszej perspektywie wywołały kryzys zakończony w XVIII wieku rozbiorami.

Oświecenie w Rzeczypospolitej

Polskie oświecenie zaczęło się rozwijać z opóźnieniem, od lat 40. XVIII wieku. Największy rozkwit przypadał na lata panowania, nieudolnego skądinąd, króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (tzw. oświecenie stanisławowskie).

Sobór trydencki

W odpowiedzi na sukcesy Reformacji papież Paweł III zwołał do Trydentu (pn. Włochy) sobór, czyli uroczyste zgromadzenie dostojników Kościoła pod przewodnictwem papieża. Sobór obradował w latach 1545-1563.

Reformacja

31 października 1517 r. w Wittenberdze ks. dr Marcin Luter ogłosił 95 tez na temat odpustów. Rozpoczęło to ruch odnowy Kościoła zachodniego, w wyniku którego powstały niezależne od papieża kościoły ewangelickie (protestanckie).

Monarchia parlamentarna

Monarchia parlamentarna to ustrój, w którym władza jest podzielona między władcę i parlament (przy czym rzeczywista rola parlamentu jest większa). Przykładem monarchii parlamentarnej w XVII wieku jest Anglia.

Monarchia absolutna

Monarchia absolutna to ustrój, w którym władca skupia całą władzę ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Przykładem monarchii absolutnej w XVII wieku jest Francja.

Unia lubelska (1569)

Pod koniec panowania Zygmunta Augusta Polska i Litwa, połączone dotąd osobą władcy, zawarły w Lublinie unię realną. Powstało jedno z największych państw ówczesnego świata, nazwane później Rzeczpospolitą Obojga Narodów.

Upadek I Rzeczypospolitej

Upadek I Rzeczypospolitej był skutkiem kryzysu państwa postępującego od XVII wieku. Rosja, Prusy i Austria w trzech rozbiorach podzieliły nasze państwo między siebie, a ostatni król elekcyjny, Stanisław August Poniatowski, abdykował.

Kultura odrodzenia

Odrodzenie czyli renesans (od fr. słowa „renaissance”) to okres w dziejach kultury europejskiej XV i XVI wieku. Nazwa jest związana z powrotem do kultury antycznej. Kolebką renesansu były Włochy.

Komisja Edukacji Narodowej

Co roku, 14 października, obchodzimy Święto Edukacji Narodowej, zwane też „dniem nauczyciela”. Jest to rocznica powstania w 1773 r. pierwszego na świecie ministerstwa oświaty – polskiej Komisji Edukacji Narodowej.

Sejm Wielki (zwany Czteroletnim)

W latach 1788-92 w Warszawie obradował sejm, który podjął największą w XVIII wieku próbę reform Rzeczypospolitej. Jego najsłynniejszym dziełem była Konstytucja 3 Maja 1791 roku.

Czasy saskie (1697-1763)

Po śmierci Jana III Sobieskiego Rzeczpospolita znalazła się w unii personalnej z Saksonią pod panowaniem Wettynów: Augusta II Mocnego i Augusta III Sasa. Dwukrotnie panował też Polak, Stanisław Leszczyński.

Powstanie USA (1776)

U schyłku XVIII wieku mieszkańcy 13 angielskich kolonii w północnej Ameryce zbuntowali się przeciw metropolii i utworzyli własne państwo – Stany Zjednoczone Ameryki. Udział w tym mieli także Polacy.

Oświecenie

Oświecenie to ruch umysłowy oparty na wierze w potęgę ludzkiego rozumu i nauki, mogącej rozwiązać wszystkie problemy ludzkości. Początek oświecenia to przełom XVII i XVIII w.

Wolna elekcja

Już od początków unii polsko-litewskiej króla wybierała szlachta, choć zawsze był to kolejny Jagiellon. Po bezpotomnej śmierci Zygmunta Augusta utrwaliła się praktyka wolnej elekcji, bez żadnych przywilejów dla synów poprzednika.

Ludzie renesansu

W okresie odrodzenia powstał nowy wzór osobowy – „człowiek renesansu”, osoba o wszechstronnych zainteresowaniach i wykształceniu. Dobrymi przykładami byli sami renesansowi twórcy.