Tworzenie niepodległego państwa polskiego

      Możliwość komentowania Tworzenie niepodległego państwa polskiego została wyłączona

Odzyskanie niepodległości było złożonym procesem. Równolegle powstawała polska dyplomacja za granicą, administracja Rady Regencyjnej oraz lokalne ośrodki przejmujące władzę od zaborców.

Rada Regencyjna Królestwa Polskiego

Geneza: po ogłoszeniu “aktu 5 listopada” w Królestwie Polskim przez kilka miesięcy istniała powołana przez władze niemieckie i austro-węgierskie Tymczasowa Rada Stanu. Utworzyła ona namiastki pierwszych polskich instytucji publicznych, a w X 1917 powołała Radę Regencyjną.

Skład Rady Regencyjnej: abp Aleksander Kakowski, książę Zdzisław Lubomirski i Józef Ostrowski (czyli prymas Królestwa Polskiego i dwaj przedstawiciele ziemiaństwa)

Działalność :
– powołanie pierwszego od czasów powstań narodowych polskiego rządu (premier Jan Kucharzewski)
– tworzenie niezależnej polskiej administracji, dyplomacji, sądownictwa i oświaty
7 X 1918 – proklamacja niepodległości Polski (14 punktów Wilsona jako podstawa)
– przejęcie władzy nad wojskiem (gen. Tadeusz Rozwadowski)

11 XI 1918 – przekazanie władzy wojskowej Józefowi Piłsudskiemu
14 XI 1918 – przekazanie władzy cywilnej Józefowi Piłsudskiemu i rozwiązanie Rady

Dzień 11 listopada 1918 r. (przejęcie przez Piłsudskiego władzy wojskowej oraz zakończenie działań wojennych w I wojnie światowej) został uznany za symboliczną datę odzyskania niepodległości przez Polskę. Na pamiątkę tego obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości.

Komitet Narodowy Polski w Paryżu

Reprezentacja polityczna Polaków uznawana przez państwa Ententy (zał. 1917)
Główni działacze: Roman Dmowski, Ignacy Jan Paderewski.
Działalność:
– dyplomacja na rzecz interesów polskich (m.in. przedstawicielstwa w kilku krajach)
– opieka nad Polakami za granicą
– organizowanie Armii Polskiej we Francji
W 1919 r. KNP został oficjalnym przedstawicielstwem rządu RP na konferencję pokojową w Paryżu (zakończoną traktatem wersalskim).

Roman Dmowski – polityk Narodowej Demokracji, w czasie konferencji paryskiej tłumaczył własne przemówienia na angielski i francuski aby uniknąć zniekształceń. 

Ignacy Jan Paderewski – światowej sławy pianista, przed bezpośrednim zaangażowaniem w politykę mówił o sprawach polskich słuchaczom swoich koncertów w USA.

Dmowski i Paderewski byli głównymi “negocjatorami Polski” na konferencji paryskiej i to oni w imieniu Polski podpisali traktat wersalski. 

Lokalne ośrodki władzy państwowej (w kolejności powstawania)

9 X 1918 Cieszyn – Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego (Jan Michejda; umowa z Czechami o podziale Śląska Cieszyńskiego wg przeważającej narodowości mieszkańców); przekazała władzę polskiej administracji w VII 1920

28 X 1018 Kraków – Polska Komisja Likwidacyjna Galicji i Śląska Cieszyńskiego (Wincenty Witos; przejmowanie władzy w byłym zaborze austriackim)

7 XI 1918 Lublin – Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej (Ignacy Daszyński; program: nacjonalizacja wielkiego przemysłu i wielkiej własności ziemskiej, 8-godzinny dzień pracy). Choć nie przejął władzy w całym kraju, to był pierwszym poza Radą Regencyjną organem z takimi ambicjami. Daszyński podporządkował się Piłsudskiemu, gdy ten przejął władzę od Rady Regencyjnej.

14 XI 1918 Poznań – Naczelna Rada Ludowa (m.in. bp Stanisław Adamski, Wojciech Korfanty; przejmowanie  władzy w byłym zaborze pruskim, ścisły kontakt z Komitetem Narodowym Polskim w Paryżu)

24 XI 1918 Lwów – Tymczasowy Komitet Rządzący

Lokalne ośrodki władzy stopniowo przekazywały władzę organom podległym rządowi RP w Warszawie.

Józef Piłsudski jako Naczelnik Państwa

XI 1918 – II 1919 Tymczasowy Naczelnik Państwa (od przejęcia władzy od Rady Regencyjnej do zatwierdzenia przez Sejm Ustawodawczy); kompetencje:
– dowodzenie armią
– powoływanie rządu i wyższych urzędników państwowych
– ustawodawstwo

II 1919 – XII 1922 Naczelnik Państwa (od zatwierdzenia przez Sejm Ustawodawczy i uchwalenia tzw. Małej Konstytucji do złożenia urzędu na ręce pierwszego Prezydenta RP); kompetencje:
– dowodzenie armią
– powoływanie rządu w porozumieniu z Sejmem Ustawodawczym

Główne działania:
– 16 XI 1918 – depesza do przywódców państw notyfikująca utworzenie państwa polskiego
– 22 XI 1918 – dekret o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej (ustrój republikański, demokratyczne wybory do Sejmu Ustawodawczego)
– powoływanie kolejnych rządów RP (w tym pierwszego, z socjalistą Jędrzejem Moraczewskim na czele)
– przeprowadzenie wyborów do Sejmu Ustawodawczego w 1919 r. (powszechne prawo wyborcze, w tym dla kobiet)
– przewodniczenie Radzie Obrony Państwa w czasie wojny bolszewickiej

Ciekawostka: powołanie rządu Moraczewskiego było naruszeniem obietnicy złożonej przez Piłsudskiego Radzie Regencyjnej, a dotyczącej powołania rządu jednoczącego wszystkie ugrupowania. Spowodowało to w I 1919 nieudaną próbę zamachu stanu pułkownika Mariana Januszajtisa. Próba ta została udaremniona, Piłsudski wyśmiał “zamachowców” i puścił ich wolno, ale wkrótce zdymisjonował Moraczewskiego i powołał ponadpartyjny rząd Ignacego Jana Paderewskiego, uznawany także przez Komitet Narodowy Polski. Wkrótce po tym odbyły się wybory do Sejmu Ustawodawczego – pierwszego parlamentu II Rzeczypospolitej.

Uchwalenie “Małej Konstytucji” (uchwała Sejmu Ustawodawczego z dnia 20 lutego 1919 r. o powierzeniu Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa) uznaje się za zakończenie formowania jednego, centralnego ośrodka władzy państwowej w II Rzeczypospolitej.

11 XII 1922 Zgromadzenie Narodowe wybrało Gabriela Narutowicza na prezydenta RP.

  • [podstawa programowa szkoły ponadgimnazjalnej – 2.7]
  • [podstawa programowa ośmioklasowej szkoły podstawowej – XXVIII.1.]

Ciekawe? Przydatne? Podziel się, udostępnij!
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin