Polskie państwo podziemne (1939-1945)

      Możliwość komentowania Polskie państwo podziemne (1939-1945) została wyłączona

Polskie państwo podziemne to światowy fenomen. Był to nie tylko “ruch oporu”, ale tajna struktura podległa rządowi emigracyjnemu i obejmująca różne dziedziny życia: szkolnictwo, kulturę, sądownictwo oraz konspiracyjną armię.

Polskie Państwo Podziemne:
1) pion wojskowy podległy Prezydentowi i Naczelnemu Wodzowi
2) pion cywilny podległy Prezydentowi i Premierowi, a w kraju Delegatowi Rządu RP na Kraj w randze wicepremiera (podziemne sądownictwo, szkolnictwo, przygotowanie administracji na czas po wojnie, reprezentowanie władz państwowych wobec ugrupowań konspiracyjnych)

Formy oporu wobec okupantów:
– konspiracyjne sądownictwo (zwalczanie zdrady, kolaboracji, prześladowania ludności itd.)
– konspiracyjne szkolnictwo (tzw. tajne komplety – gł. szkoły średnie i wyższe uczelnie)
– wydawnictwa
– występy teatralne w prywatnych domach
– “mały sabotaż” (prowadzony przez harcerzy: dręczenie Niemców i dodawanie otuchy Polakom przez antyniemieckie napisy i rysunki, niszczenie niemieckich wystaw, zrywanie flag itp.)
– sabotaż (utrudnianie okupacji przez wadliwą pracę dla wroga, uchylanie się od obowiązków itp.)
– dywersja (celowe niszczenie lub uszkadzanie transportów i urządzeń wojskowych, torów kolejowych, przejmowanie transportów z pieniędzmi)
– zamachy na szczególnie szkodliwych Niemców (m.in. II 1944 likwidacja Franza Kutschery, dowódcy SS i policji w dystrykcie warszawskim GG, zw. “katem Warszawy”)
– wywiad (m.in. rozpoznanie prac nad bronią rakietową V-1 i V-2 w Peenemünde na wyspie Uznam, przedostanie się rotmistrza Witolda Pileckiego do obozu w Auschwitz)

Ważną częścią polskiego podziemia było harcerstwo (konspiracyjny kryptonim organizacji męskiej Związku Harcerstwa Polskiego – “Szare Szeregi”). Szare Szeregi realizowały program wychowawczy “Dziś, jutro, pojutrze”:
– “Dziś” – walka z Niemcami (starsi dywersja, młodsi mały sabotaż), pozytywny wpływ na nieharcerzy
– “Jutro” – przygotowanie do powstania (kursy wojskowe)
– “Pojutrze” – przygotowanie do odbudowy Polski po wojnie (nauka na tajnych kompletach)
W czasie powstania warszawskiego harcerze tworzyli m.in. Harcerską Pocztę Polową, harcerki pracowały w szpitalach, a starsi walczyli w AK (szczególnie bataliony “Zośka” i “Parasol”).
Poza “Szarymi Szeregami” istniała narodowa organizacja “Hufce Polskie”, a w powstaniu warszawskim batalion “Wigry”.

Najbardziej znany symbol polskiego podziemia – “Polska Walcząca” (PW, “kotwica”).

Etapy tworzenia pionu wojskowego, historyczna rola Armii Krajowej

1) SZP – Służba Zwycięstwu Polski (zał. 27 IX 1939 tuż przed kapitulacją Warszawy; cel: organizacja dalszej walki w konspiracji; dowódca główny: gen. Michał Tokarzewski-Karaszewicz)

2) ZWZ – Związek Walki Zbrojnej (przekształcony z SZP 13 XI 1939 aby ściślej podporządkować Naczelnemu Wodzowi; cel: przygotowanie przyszłego powstania; komendant główny: gen. Kazimierz Sosnkowski)

3) AK – Armia Krajowa (przekształcona z ZWZ 14 II 1942 jako integralna część polskich sił zbrojnych; cel: bieżąca walka z okupantem i odtwarzanie sił zbrojnych do przyszłego powstania; dowódcy: 1942-1943 gen. Stefan Rowecki “Grot”, 1943-1944 gen. Tadeusz Komorowski “Bór”, 1944-1947 gen. Leopold Okulicki “Niedźwiadek”)

Maksymalny rozwój AK – około 300 tys. żołnierzy (ale broń tylko dla 1/8).

Kadra dowódcza – przedwojenni oficerowie, absolwenci konspiracyjnych szkół podchorążych, “cichociemni” (oficerowie WP zrzucani do Polski na spadochronach przy pomocy Brytyjczyków).

Specjalna formacja wewnątrz AK (1943-1945) – Kierownictwo Dywersji, tzw. Kedyw:
– dowódca – płk/gen. August Emil Fieldorf “Nil”
– działalność – koordynacja akcji dywersyjnych, oddziałów partyzanckich, zamachów na Niemców itp.

Początkowa koncepcja powszechnego powstania została w 1943 zastąpiona planem “Burza”:
– geneza: zmiana sytuacji na froncie (stało się wiadome, że Polska zostanie zajęta przez Sowietów, a nie przez aliantów zachodnich i wojsko polskie wierne rządowi RP na uchodźstwie)
– cel: zdobyć poszczególne tereny (gł. duże miasta: Warszawa, Wilno Lwów) walcząc z wycofującymi się Niemcami, aby w chwili wejścia Armii Czerwonej wystąpić w roli gospodarza
– realizacja: na Wołyniu walka z oddziałami niemieckimi we współpracy z Sowietami, powstanie warszawskie
– skutek: niepowodzenie (na Kresach żołnierze AK zostali rozbrojeni i uwięzieni przez Sowietów, w Warszawie powstanie upadło przy ogromnych stratach ludzkich i materialnych)

Zob. osobną notatkę na temat powstania warszawskiego.

Armia Krajowa była jedną z największych konspiracyjnych formacji zbrojnych w okupowanej Europie (wg różnych badań drugą lub trzecią co do wielkości, po partyzantce jugosłowiańskiej i ew. radzieckiej). Wyróżniała się tym, że była armią (częścią sił zbrojnych podległą legalnemu rządowi), a nie tylko ochotniczą organizacją jak najczęściej ruch oporu w innych krajach.

Konspiracyjne organizacje zbrojne poza ZWZ/AK:
– Bataliony Chłopskie (BCh) – ludowcy
– Gwardia Ludowa (GL, później Armia Ludowa – AL) – komuniści
– Narodowe Siły Zbrojne (NSZ) – narodowcy
– w gettach – Żydowska Organizacja Bojowa (ŻOB) i Żydowski Związek Wojskowy (ŻZW).
BCh i NSZ (oraz mniejsze organizacje) zostały częściowo scalone z AK.
AL nie uznawała rządu RP w Londynie, a po wejściu Sowietów stała się częścią tzw. ludowego WP.

Tuż po kampanii wrześniowej istniał też tzw. Oddział Wydzielony WP majora Henryka Dobrzańskiego ps. “Hubal”. Po zakończeniu kampanii wrześniowej odmówił on wykonania rozkazu o zaprzestaniu walki i nadal działał na Kielecczyźnie. Ostatecznie oddział został rozbity przez Niemców w IV 1940, “Hubal” zginął, a na pomagającą mu ludność spadły surowe represje.

Szacuje się, że cały ruch oporu w Polsce obejmował około 1 mln osób.

Zakończenie istnienia Polskiego Państwa Podziemnego

– 19 I 1945 (po zajęciu Warszawy przez Sowietów) – rozwiązanie AK przez ostatniego dowódcę (gen. Leopolda Okulickiego “Niedźwiadka”)
– 1 VII 1945 (po cofnięciu międzynarodowego uznania dla Rządu RP na uchodźstwie) – samorozwiązanie Delegatury Rządu na Kraj

Walkę zbrojną z okupantami sowieckimi i władzami komunistycznymi próbowali kontynuować tzw. “Żołnierze Wyklęci” (po likwidacji AK m.in. organizacja “NIE” oraz “Wolność i Niezawisłość”). Działalność ta została w praktyce zlikwidowana w latach 50. (choć ostatni partyzant antykomunistyczny ukrywał się aż do 1963).

VI 1945 – podstępne uwięzienie przywódców Polskiego Państwa Podziemnego i ich pokazowy proces w Moskwie (tzw. proces szesnastu); dowódca AK gen. Leopold Okulicki i delegat Rządu na Kraj Jan Jankowski zamęczeni w ZSRR

Wielu żołnierzy i działaczy Polskiego Państwa Podziemnego było uwięzionych lub zabitych przez komunistów w latach 40. i 50. (m.in. stracono dowódcę Kedywu AK, gen. Augusta Emila Fieldorfa i rotmistrza Witolda Pileckiego).

[podstawa programowa ośmioklasowej szkoły podstawowej – XXXIV.4]

Ilustracja – znak “Polski Walczącej” namalowany w czasie okupacji na cokole Pomnika Lotnika w Warszawie, jedna z form tzw. małego sabotażu. 

Ciekawe? Przydatne? Podziel się, udostępnij!
Share on Facebook
Facebook
Tweet about this on Twitter
Twitter
Share on LinkedIn
Linkedin