“Polskie miesiące” – Marzec 1968

      Możliwość komentowania “Polskie miesiące” – Marzec 1968 została wyłączona

Do stłumienia studenckich protestów w 1968 roku władze komunistyczne wykorzystały hasła antysemickie i antyinteligenckie. Kampania propagandowa zaowocowała masową emigracją polskich Żydów.

Geneza
– zawiedzione nadzieje inteligentów wobec PZPR po zakończeniu “odwilży” (cenzura, antyinteligenckie wystąpienia członków władz)
– rozwój kultury żydowskiej w Polsce (liczne publikacje, kluby młodzieżowe, zespoły muzyczne, obozy letnie dla młodzieży)
– nastroje antysemickie wśród części działaczy PZPR (ruch “partyzantów” – działaczy z kombatancką przeszłością, na czele szef MSW Mieczysław Moczar – w opozycji do działaczy którzy wojnę spędzili w ZSRR, w tym żydowskiego pochodzenia)
– wewnętrzna opozycja w PZPR (1964 “List otwarty do członków Partii” Karola Modzelewskiego i Jacka Kuronia oskarżający PZPR o odejście od idei socjalizmu)
– antyizraelska kampania władz w związku z izraelsko-arabską “wojną sześciodniową” w VI 1967 (wiece w zakładach pracy potępiające “syjonistów”)
– antyinteligenckie działania władz (represje wobec sygnatariuszy “Listu 34” w obronie swobód kulturalnych, proces Melchiora Wańkowicza)
– zaangażowanie polityczne studentów (zebrania, działalność grupy “komandosów” rozbijających partyjne spotkania na UW niewygodnymi pytaniami)

Przebieg

– I 1968 protesty studenckie przeciwko zdjęciu “Dziadów” Adama Mickiewicza z programu Teatru Narodowego (inscenizacja Kazimierza Dejmka uznana za antyradziecką)
– 8 III 1968 demonstracja przeciwko usunięciu z UW studentów z grupy “komandosów” Adama Michnika i Henryka Szlajfera
– poparcie Związku Literatów Polskich dla demonstrantów (list przeciwko cenzurze i ograniczaniu swobody twórczej, wypowiedź Stefana Kisielewskiego o “dyktaturze ciemniaków”)

Reakcja władz:
– brutalne rozpędzenie demonstracji przez milicję i tzw. aktyw robotniczy (współpracowników milicji w cywilnych ubraniach, uzbrojonych w pałki)
– organizacja wieców i tzw. masówek w zakładach pracy (wyreżyserowany przebieg: żądanie ukarania demonstrantów, poparcie dla Gomułki, potępienie “syjonistów”)
– kampania szkalowania pisarzy i pracowników nauki
– propaganda wskazująca, że protestujący studenci są pochodzenia żydowskiego i mają dobrze sytuowanych rodziców (“bananowa młodzież”)
– masowe skreślanie z listy studentów za udział w demonstracjach (całe roczniki); dodatkową represją było automatyczne powoływanie skreślonych do służby wojskowej
– czystki antysemickie w PZPR, wojsku, milicji i instytucjach państwowych

V 1968 odgórny nakaz zakończenia kampanii antysemickiej w PZPR (określonej jako “nieprawidłowości”). Dowodzi to, że kampania antysemicka w 1968 r. nie wynikała z powodów ideologicznych czy konfliktu wartości, ale była elementem walk o władzę i wpływy.

Skutki

a) skutki polityczne
– częściowa wymiana na stanowiskach publicznych (usunięcie osób pochodzenia żydowskiego, awanse dla działaczy pochodzenia robotniczego i chłopskiego)
– zwiększenie inwigilacji społeczeństwa
– represje wobec uczestników demonstracji (cn. kilkuset skazanych, cn. kilka tysięcy usuniętych ze studiów)
– znaczna utrata poparcia dla PZPR w środowiskach inteligenckich
– zaangażowanie osób będących studentami w 1968 r. w późniejszą działalność opozycyjną

b) skutki społeczne
– masowa emigracja osób pochodzenia żydowskiego (ok. 15-20 tys.; zgłaszającym chęć wyjazdu wydawano nie paszporty, ale “dokumenty podróży” mówiące o braku obywatelstwa polskiego)
– osłabienie nauki (ograniczenie autonomii uczelni, usunięcie wielu studentów i profesorów, awansowanie osób bez wystarczających kwalifikacji – tzw. marcowych docentów)
– zmiana pokoleniowa i społeczna w wielu instytucjach (odejście “starej inteligencji”, pojawienie się osób wychowanych po wojnie i z tzw. awansu społecznego)

Ciekawostka: emigracja 1968-1969 nie była największą falą emigracji osób pochodzenia żydowskiego z Polski, ale ostatnią i najbardziej widoczną. Symbolem emigracji marcowej był Dworzec Gdański w Warszawie.

[podstawa programowa szkoły podstawowej – 39.3]

Ilustracja – “masówka”, czyli wyreżyserowane zebranie pracowników zakładu pracy wyrażające poparcie dla polityki władz (w tym przypadku dla antyinteligenckiej i antysemickiej kampanii przywódcy PZPR Władysława Gomułki w marcu 1968)