Powstanie “Solidarności”

      Możliwość komentowania Powstanie “Solidarności” została wyłączona

W wyniku “Sierpnia 1980” władze PRL zgodziły się na rejestrację NSZZ “Solidarność”. Powstał niezależny od państwa ruch społeczny obejmujący 1/3 ludności kraju z różnych grup społecznych i światopoglądowych.

Geneza

1) przyczyny polityczne
– po 1976 rozwój opozycji demokratycznej
– brak prawdziwych związków zawodowych (związki zależne od państwa nieskuteczne, skoro to państwo było pracodawcą)
– 1978 zał. Wolne Związki Zawodowe Wybrzeża – WZZ (nieuznawane przez władze)
– represje władz wobec działaczy WZZ, w tym Anny Walentynowicz z Gdańska

2) przyczyny społeczne
– 1978 wybór kard. Karola Wojtyły na papieża (Jana Pawła II) – nadzieja na zmiany w kraju (1979 pielgrzymka Jana Pawła II do Polski – słynne przemówienie na Placu Zwycięstwa w Warszawie: “Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze Ziemi – tej ziemi”); zainteresowanie zachodnich społeczeństw Polską

3) przyczyny gospodarcze
– kryzys gospodarczy (nieudolność ekipy Edwarda Gierka, konieczność spłaty kredytów zagranicznych, załamanie zaopatrzenia ludności w podstawowe towary; czynniki niezależne od władz – gwałtowny wzrost cen paliw i energii na światowych rynkach, zima stulecia 1978/1979)
– centralne zarządzanie gospodarką (państwo określa ceny i płace)
– VII/VIII 1980 lokalne strajki (Świdnik, Lublin) z powodu podwyżek cen mięsa i niesprawiedliwego systemu płac, stopniowo rozprzestrzenione na inne regiony

Anna Walentynowicz – robotnica (spawacz, później suwnicowa) w Stoczni Gdańskiej. Zaangażowana w obronę praw pracowników i tworzenie Wolnych Związków Zawodowych. Represjonowana przez SB; 1980 zwolniona z pracy niedługo przed nabyciem praw emerytalnych. W jej obronie wybuchł strajk, który przerodził się w “Sierpień 1980”. Zginęła w katastrofie smoleńskiej w 2010.

Przebieg (jeden z tzw. polskich miesięcy – Sierpień 1980)

związek zawodowy – organizacja pracowników mająca na celu ochronę ich praw i reprezentowanie przed pracodawcą
strajk – protest pracowników polegający na przerwaniu pracy (w celu wymuszenia realizacji  postulatów)
strajk okupacyjny – strajk, w którym protestujący zajmują zakład pracy uniemożliwiając wejście do niego
strajk solidarnościowy – strajk mający na celu poparcie strajkujących z innego zakładu pracy
komitet strajkowy – grupa przedstawicieli strajkujących pracowników (kieruje protestem, przedstawia postulaty władzom, zawiera z nimi porozumienie itd.)

– 14 VIII 1980 strajk okupacyjny w Stoczni Gdańskiej (postulaty: przywrócenie do pracy Anny Walentynowicz, podwyżka płac, budowa pomnika robotników poległych w Grudniu 1970); do strajku dołączył Lech Wałęsa, który przejął w nim kierownictwo
– rozszerzenie strajku na inne zakłady pracy w Trójmieście, w tym komunikację miejską
– ogłoszenie 21 postulatów Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego (MKS) – żądania polityczne (m.in. legalizacja wolnych związków zawodowych, wolność słowa, cofnięte represje) i socjalne (m.in. podwyżka wynagrodzeń, poprawa zaopatrzenia, obniżenie wieku emerytalnego, urlopy macierzyńskie, soboty wolne od pracy)
– taktyka władz – próba złamania solidarności strajkujących (próba osobnych rozmów ze strajkującymi z poszczególnych zakładów, represje MO i SB wobec niektórych strajkujących, blokada połączeń telefonicznych z resztą kraju)
– szybki wzrost liczby strajków solidarnościowych popierających MKS (także instytucje naukowe i artystyczne Kościoła katolickiego) – w ostatnim dniu strajk obejmował ok. 700 zakładów i 700 tys. osób w całym kraju
– wsparcie dla MKS od Kościoła katolickiego, inteligencji (tzw. Komisja Ekspertów, na czele Tadeusz Mazowiecki) i zza granicy (fundusze, obecność ekip telewizyjnych)
– rozmowy MKS z przedstawicielami rządu w Stoczni Gdańskiej

31 VIII 1980 Gdańsk – “porozumienia sierpniowe” (Lech Wałęsa z MKS i wicepremier Mieczysław Jagielski): zgoda na realizację 21 postulatów MKS, zakończenie strajków.
(podobne porozumienia podpisano osobno w Szczecinie, Jastrzębiu i Dąbrowie Górniczej)

Skutki

– IX 1980 utworzenie NSZZ “Solidarność” (przewodniczący – Lech Wałęsa)
– “karnawał Solidarności” – ok. 15 miesięcy względnej liberalizacji polityki władz komunistycznych
– utworzenie Niezależnego Zrzeszenia Studentów i NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność” oraz niezależnej prasy („Tygodnika Solidarność”)
– powstanie “ruchu Solidarności” – ok. 10 mln osób z różnych grup społecznych (robotnicy, rolnicy, inteligencja) i różnym światopoglądzie
– pobudzenie opozycji w innych krajach bloku wschodniego
– zainteresowanie społeczeństw Zachodu sprawami Polski (sympatia, pomoc materialna)
– zmiany we władzach komunistycznych (odsunięcie Edwarda Gierka i jego ekipy, na czele PZPR i rządu gen. Wojciech Jaruzelski – zwiększenie wpływów wojska)
– rozpoczęcie przez władze komunistyczne tajnych przygotowań do siłowego stłumienia “Solidarności” (wprowadzenia stanu wojennego)

Ciekawostka: Władze komunistyczne przygotowywały w tajemnicy siłowe stłumienie protestów i działalności “Solidarności”, a ZSRR deklarował interwencję wojskową. Plany te zostały udaremnione przez agenta CIA w Sztabie Generalnym LWP, płk. Ryszarda Kuklińskiego. Ujawnienie przez USA wiedzy o planach interwencji i zapowiedź stanowczej odpowiedzi spowodowały, że ZSRR zrezygnował z pomysłu.

[podstawa programowa dla szkoły podstawowej – 39.6, 39.7, 39.8]

Ilustracja – podpisanie “porozumień sierpniowych” 31 VIII 1980 w “Sali BHP” Stoczni Gdańskiej. Na zdjęciu chwila podpisania dokumentów przez wicepremiera PRL Mieczysława Jagielskiego i przewodniczącego MKS Lecha Wałęsę (z charakterystycznym wielkim długopisem). W tle godło PRL (orzeł bez korony), a z prawej strony popiersie Włodzimierza Lenina – patrona stoczni.